۱۳۹۶/۱۱/۱۷ 1640

معرفی ژئوسایت های ارس

ژئوسایت به ناحیه ای از ژئوپارک گفته می‌شود که در آن یک یا چند میراث زمین شناختی دیده می‌شود. این میراث شامل چشم اندازها، فرآیندها و پدیده‌های زمین‌شناسی کم نظیری است که دارای ارزش‌های علمی، آموزشی و زیبایی‌شناسی است.

ژئوسایت به ناحیه ای از ژئوپارک گفته می‌شود که در آن یک یا چند میراث زمین شناختی دیده می‌شود. این میراث شامل چشم اندازها، فرآیندها و پدیده‌های زمین‌شناسی کم نظیری است که دارای ارزش‌های علمی، آموزشی و زیبایی‌شناسی است.

 با توجه به این که محدوده ژئوپارک ارس در محل برخورد دو پوسته قاره ای کهن لورازیا و سیمریا واقع شده و برون‌زدهای سنگی آن طیفی از انواع سنگ‌های رسوبی پالئوزئیک، مزوزئیک و سنوزئیک و توده‌های آذرین نفوذی، آتشفشانی و دگرگونی را دربرگرفته و اختلاف ارتفاع بلندترین و پست ترین نقاط آن به بیش از 2900 متر میرسد می‌توان انتظار داشت، در هر یک از ژئوسایت‌های محدوده این ژئوپارک، میراث زمین شناختی متعدد و با ارزشی از اقسام ناهمواری‌ها و فرآیندهای تغییردهنده چهره زمین دیده شود. رودخانه ارس، پارک ملی کمتال، منطقه حفاظت شده مراکان، منطقه حفاظت شده دره‌دیز، آبشار آسیاب خرابه، گنبد آتشفشانی کیامکی و آبشارهای ماهاران از عمده ترین ژئوسایت‌های این ژئوپارک است.

 

رودخانه ارس

رودخانه ارس در شمال محدوده ژئوپارک ارس واقع شده و از غرب تا شرق آن امتداد دارد. این رودخانه که از جریان دائمی و پرآبی برخوردار است خط مرزی ایران با کشورهای ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان را تشکیل می‌دهد.

رودخانه ارس از کوه‌های هزار برکه واقع در جنوب شهر ارض‌روم ترکیه، در 240 کیلومتری مرز ایران، سرچشمه گرفته و پس از عبور از اراضی کشورهای ارمنستان، ایران و آذربایجان و طی 1072 کیلومتر به رودخانه کورا و دریای خزر می‌ریزد. کانال رودخانه ارس، از لحاظ ریخت‌‌شناسی، اغلب به‌صورت گیسویی (Braided) و کم پیچ و تاب است و در امتداد آن پشته‌های طولی به‌صورت جزیره‌های کشیده و منفرد تشکیل شده است. این جزیره‌ها حاصل ته‌نشست بار بستر کانال رودخانه در پی کاهش قدرت حمل آن توسط جریان آب است.

موقعیت مرزی این رودخانه و تندآب بودن جریان آن هر چند لذت قایق سواری را از گردشگر می‌گیرد اما زیبایی‌های بصری چشم‌اندازهای کوهستانی آن و سواحل دلپذیر و چشم‌نواز آن می‌تواند سودای هر گردشگری باشد که در دل طبیعت در جستجوی آرامش است.

پارک ملی کمتال

پارک ملی کمتال از لحاظ موقعیت زمین‌شناسی در ناحیه‌ای واقع شده است که توده‌های بزرگ گرانیتی زمان ائوسن (56 تا 34 میلیون سال پیش) در نهشته‌های رسوبی دوره کرتاسه (145 تا 66 میلیون سال پیش) نفوذ نموده و در حاشیه سطح تماس و همبری آن کمربندی از سنگ‌ها و کانی‌های حاصل از دگرگونی مجاورتی در نهشته‌های سنگ آهک، مارن، شیل و ‌ماسه‌سنگ ایجاد نموده است. از لحاظ تنوع سنگ‌شناسی و مشاهده انواع سنگ‌های آذرین نفوذی (درونی)، آذرین نیمه نفوذی (به‌صورت سیل و دایک)، آذرین بیرونی (آتشفشانی)، دگرگونی مجاورتی و سنگ‌های رسوبی و بویژه چشمه‌های آب گرم و نهشته‌های تراورتن آن، در هیچ نقطه دیگری از این ناحیه نیست که بتوان در فاصله کمتر از 10 کیلومتر این چنین تنوع سنگی و رخدادهای زمین‌شناسی و چشم‌اندازهای حاصل از آن را مشاهده نمود. از دیگر زیبایی‌های زمین‌شناختی این منطقه آثار کانه‌زایی به‌صورت رگه‌های حاوی آهن و مس، سایت‌های فسیلی، غارهای متعدد و حضور دایک‌های بیشمار به‌صورت دیواره‌های ممتد و طویل تیره رنگ در پیکره صخره‌های آهکی با رنگ متمایز است.

پارک ملی کمتال از زیباترین و بکرترین نقاط ژئوپارک ارس است. این ناحیه همچون قلعه‌ای مستحکم و دست‌نیافتنی از آخرین پناهگاه‌های جانوران حیات وحش بوده و خوشبختانه تا به امروز تنوع زیستی خود را حفظ نموده است؛ به‌طوری که با ورود به این پارک با پوششی از گل‌ها و علف‌ها و مناظری روبرو خواهید شد که خاطره آن تا ابد در یاد هر گردشگری خواهد ماند.

منطقه حفاظت شده مراکان

در منتهی‌الیه غربی ژئوپارک ارس منطقه کوهستانی و حفاظت شده مراکان واقع شده است. در این منطقه کهن‌ترین واحدهای سنگی این ژئوپارک و سازند جیرود که قدمت آن به دوره دونین (420 تا 360 میلیون سال پیش) برمی‌گردد بیشترین گسترش را دارد. دیگر واحدهای سنگی این منطقه مربوط به دوره‌های پرمین و تریاس با ترکیب سنگ‌شناسی سنگ آهک، دولومیت و ‌ماسه‌سنگ است. این نهشته‌های از لحاظ محتوای فسیلی بسیار غنی بوده و انواع فسیل جانوران منقرض شده براکیوپودا، دوکفه‌ای‌ها و آمونیت‌ها را می‌توان با صرف کمی وقت در آن پیدا نمود.

از جمله پدیده‌های شاخص زمین‌شناسی در این ناحیه می‌توان به فعالیت گسل‌های بزرگ و جابجا کردن طبقات سنگی به‌صورت امتداد لغز و راندگی، ‌برون‌زد توده‌های ریولیتی – داسیتی، گسترش سیل و دایک با رنگ متمایز و تیره رنگ در پیکره توالی سنگ‌های رسوبی اشاره کرد.

ناحیه مراکان از لحاظ مناظر سنگی به‌دلیل رخنمون سنگ‌های ستبر لایه و مقاوم آهک و دولومیت و شدت بهم‌ریختگی طبقات آن بر اثر فعالیت گسل‌های بزرگ اغلب دارای چشم‌اندازهای صخره‌ای و دامنه‌های پرتگاهی بسیار بلند است. این پرتگاه‌ها موهبتی برای جانوران حیات وحش ایجاد کرده‌اند تا در میان صخره‌ها و در دل طبیعت، زیستگاه خود را حفظ نموده و بر جذابیت‌های گردشگری این منطقه بیافزایند.

 

 

آبشارهای ماهاران

یکی از جاذبه‌های زمین-گردشگری ژئوپارک ارس دامنه‌های سرسبز غربی رشته‌کوه کیامکی و دره منتهی به سلسله آبشارهای ماهاران است. دسترسی به مسیر دره ماهاران و آبشارهای خروشان آن که در فواصل کوتاه، پله‌پله پشت سر هم ردیف شده‌اند از طریق روستای قشلاق به‌راحتی امکان پذیر است و برای این کار تنها باید از این روستای ییلاقی مسافت کمی را پیاده در جهت دره مشرف به آن پیمود.

از پدیده‌های منحصربه‌فرد این ناحیه شکل‌گیری سیستم درزه‌های منشوری (Prismatic Jointing) در نهشته‌های آتشفشانی آن است. از دیگر پدیده‌های زیبای این منطقه شواهد وجود یخچال طبیعی در دره نیم‌کاسه‌ای‌شکل روستای قشلاق است؛ این دره به‌صورت فرورفتگی بزرگ و آمفی‌تئاتر مانند است و شکل آن حکایت از فعالیت یک سیرک یخچالی (Glacial Cirque) دارد.

چشم‌اندازهای زیبای کوهستانی و اقلیم متفاوت این ناحیه با پایین‌دست خود ‌طوری است که حتی در اوایل تابستان هم هوای آن خنکی دارد و در تابستان یکی از مسیرهای گردشگری پرتردد است.