۱۳۹۶/۰۹/۲۸ 877

درباره ژئوپارک ارس

ژئوپارک ارس در شمال غربی ایران، در استان آذربایجان شرقی و در منتهی الیه شمالی آن در محدوده منطقه آزاد ارس واقع شده و محدوده آن بر گستره شهرستان جلفا منطبق است.

ژئوپارک ارس در شمال غربی ایران، در استان آذربایجان شرقی و در منتهی الیه شمالی آن در محدوده منطقه آزاد ارس واقع شده و محدوده آن بر گستره شهرستان جلفا منطبق است.

این ناحیه از لحاظ موقعیت جغرافیای طبیعی، دنباله جنوبی رشته‌کوه‌های قفقاز کوچک است. این رشته‌کوه همراه با رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس بخش میانی از سیستم کوهزایی آلپ - هیمالیا است که از اروپا تا شرق آسیا کشیده شده است و همچون دیواری طبیعی موجب تنوع و گونه‌گونی اقلیم‌ها و فرهنگ‌ها در دو سوی خود شده است. منشا ریزش‌های جوی این ناحیه جبهه‌های مرطوب مدیترانه‌ای است که در اوایل پاییز تا اواسط بهار از جهت شمال غرب و غرب وارد این منطقه می‌شود و متوسط بارندگی سالانه آن 250 تا 350 میلیمتر است.

اراضی محدوده ژئوپارک ارس در فواصل کوتاه اختلاف ارتفاع چشم‌گیری دارد و همین امر موجب شکل‌گیری چشم‌اندازهای اقلیمی متنوعی در آن شده است. بلندترین نقطه ارتفاعی ناحیه جلفا کوه کیامکی با فراز 3347 متر و پست‌ترین نقاط آن نیز نواحی مرزی شمال منطقه و دره رودخانه ارس است. این دره در محل پیوستن رودخانه قطورچای به رودخانه ارس که مرز غربی این ژئوپارک را تشکیل می‌دهد 720 متر ارتفاع دارد و در هنگام خروج و در مرز شرقی ژئوپارک ارس، ارتفاع آن به 390 متر می‌رسد. این ناحیه فراخور اقلیم آن پوشش‌ گیاهی متنوعی نیز دارد و در حالی که دره رودخانه ارس پوشیده از درختان نیمه گرمسیری است اراضی نواحی غربی و میانی آن پوشش استپ و در دامنه کوهستان‌های شرقی، جنگل‌های متراکم و انبوه ارسباران دیده می‌شود. خط برف دائمی آن نیز در ارتفاعات بالاتر از 3000 متر دیده می‌شود.

ارس رودخانه‌ اصلی این ناحیه است و مرز شمالی ژئوپارک ارس با کشورهای ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان را تشکیل می‌دهد. جریان پیوسته و خروشان این رودخانه از گوشه شمالی غربی وارد شده و پس از دریافت زهکش‌های این منطقه از گوشه شمالی شرقی خارج گردیده و در نهایت و پس از پیوستن به رود کورا، به دریای خزر می‌ریزد.

این محدوده به علت طبیعت کوهستانی و ‌برون‌زد انواع مختلفی از سنگ‌های رسوبی و آذرین و تنوع ساختارهای تکتونیکی و برخورداری از آب و هوایی نیمه خشک و سرد و تنوع پوشش گیاهی و جانوری از جذابیت‌های زمین-گردشگری (Geotourism) مناسبی برخوردار است به‌طوری که بی‌اغراق می‌توان ادعا کرد ژئوپارک ارس می‌تواند بخشی از شبکه میراث زمین‌شناختی جهان باشد.

مناطق کمتال، ماراکان، دره‌دیز و کیامکی از ژئوسایت‌های عمده این ژئوپارک هستند که با توجه به تنوع زیستی پوشش گیاهی و جانوری آن، تحت حفاظت سازمان محیط زیست نیز قرار دارد. اگر بخواهیم به مهمترین ویژگی‌های زمین‌شناسی ژئوپارک ارس اشاره‌ای داشته باشیم باید از توالی رسوبی پالئوزئیک – مزوزئیک و به‌خصوص پیوستگی نهشته‌های مرز دوره‌های پرمین و تریاس که از ارزش علمی بالایی برخوردار است؛ ایالت‌های آذرین درونی و گسترش سنگ‌های گرانیتی که محدود به بخش‌های شرقی است؛ ایالت‌های آذرین بیرونی که عامل شکل‌گیری رشته‌کوه کیامکی است؛ رژیم فشارشی حاکم بر منطقه ناشی از فازکوهزایی آلپاین که موجب گسترش انواع پدیده‌های ساختمانی از قبیل گسل‌خوردگی و راندگی طبقات و چین‌‌خوردگی شده است؛ سایت‌های فسیلی که قدمت فسیل‌های آن تا اواسط پالئوزئیک می‌رسد؛ چشمه‌های تراورتن‌ساز که حاصل فعالیت چشمه‌های معدنی است و همچنین رودخانه ارس و ریختارهای وابسته به آن نام برد. این پدیده‌ها هر یک شاهدی از پیشینه فعالیت فازهای کوهزایی، فرآیندهای شکل‌زا و قدمت حیات بر روی این سیاره هستند و تمرکز آنها در کنار یکدیگر و مجموعه آنها میراث زمین شناختی ژئوپارک پیشنهادی ارس را فراهم نموده است.